logo Samenhuizen vzw
Samenhuizen in België: waar staan we, waar gaan we?


Samenhuizen in België: waar staan we, waar gaan we?

Gemeenschappelijk wonen: knelpunten & sporen naar oplossingen, stand van zaken en behoeften

Luk Jonckheere, Roland Kums, Hilde Maelstaf en Trui Maes



Het ‘Luchtkasteelfonds’, opgericht om initiatieven van solidair samenwonen te promoten, en beheerd door de Koning Boudewijnstichting, heeft eind 2008 opgeroepen om een verkennend onderzoek uit te voeren naar knelpunten en sporen naar oplossingen bij het realiseren van woongemeenschappen in België. Uit de verschillende kandidaten werd de v.z.w. Samenhuizen (koepelvereniging gemeenschappelijk wonen) geselecteerd als uitvoerder. In samenwerking met de Artesis Hogeschool en met Habitat & Participation voerde Samenhuizen vzw van mei 2009 tot februari 2010 dit voor ons land eerste grootschalig onderzoek rond het thema gemeenschappelijk wonen.

Het eindrapport kreeg als titel: “Samenhuizen in België: waar staan we, waar gaan we? Gemeenschappelijk wonen: knelpunten en sporen naar oplossingen, stand van zaken en behoeften.”

Het is de eerste keer dat de huidige kennis en ervaring in ons land rond het thema in die mate werd gebundeld. Samenhuizen vzw putte uit haar eigen documentatie en ervaring, raadpleegde binnen- en buitenlandse zusterorganisaties wereldwijd, doorzocht de bestaande literatuur uit binnen- en buitenland. Er werd een survey opgezet met een gestructureerde vragenlijst bij actoren, betrokkenen en geïnteresseerden (ruw materiaal +/- 500 antwoorden). 

Daarnaast waren er diepte-interviews met 9 experten op diverse deelgebieden. In het kader van het onderzoek werd een studiedag georganiseerd met informatie, getuigenissen, debat en onderlinge uitwisselingen (World café).

Situering van gemeenschappelijk wonen in ons land

In een eerste luik wordt gemeenschappelijk wonen gesitueerd. Het gaat om ‘gewone’ mensen en gezinnen die gemeenschappelijke ruimte delen en samen beheren, meestal om de cohesie van een buurt van weleer te vinden. 

Er worden definities aangeboden van de onderscheiden types van gemeenschappelijk wonen : gemeenschapshuizen en woongroepen, leefgemeenschappen, centraal wonen en cohousing. De evolutie en de recente groei van deze trend worden gekaderd in een historische en maatschappelijke context. 

De beweegredenen voor mensen om te kiezen voor een meer betrokken wijze van samenwonen en de maatschappelijke meerwaarde worden aangegeven. De keuze voor gemeenschappelijk wonen wordt slechts ten dele gemotiveerd door de praktische voordelen zoals delen van middelen en voorzieningen, kinderopvang, delen van kennis en vaardigheden. De overgrote meerderheid echter kiest voor gemeenschappelijk wonen omwille van de sociale meerwaarde die vanzelf groeit uit deze samenlevingsvorm. Dat gaat over het gevoel van samenhang, het er bij horen, het veiligheidsgevoel, de gezelligheid, de onderlinge solidariteit, … 

De maatschappelijke meerwaarde zit hem in de sociale cohesie, de grotere opvang van noden op buren- en wijkniveau, de directe intergenerationele solidariteit, de verantwoordelijkheid van burgers voor hun omgeving, de uitstraling en dynamisering naar de buurt, het herwaarderen van erfgoed, een betere benutting van het woningpark, het gemakkelijker kunnen toepassen van technieken of afspraken om meer duurzaam te kunnen wonen,  …

Ook voor een aantal doelgroepen is dit een bijzonder interessante formule. Wij denken o.a. aan senioren, jongeren, jonge gezinnen, alleenstaande ouders, mindervaliden, sociaal kwetsbaren, … 

Inventarisatie van de huidige situatie in België toont aan dat er een zeer grote interesse bestaat en dat er talrijke initiatieven worden ontplooid. Het gaat niet over een marginaal verschijnsel en er is een groot potentieel voor gemeenschappelijk wonen, volgens de huidige trend getoetst aan gegevens van andere landen.

Behoeften en knelpunten

Het tweede luik zoomt in op de behoeften en knelpunten van projecten en zoekenden. 

Deze situeren zich op het vlak van het groepsproces, het vinden van een geschikte site en problemen i.v.m. ruimtelijke ordening, juridische structuur en statuut van de bewoners bij ontwikkeling en bewoning, financiering, bouwproject en infrastructuur,... Verder is er nog werk op het vlak van bekendheid en beeldvorming, onderzoek en informatieverspreiding. 

Aanbevelingen

Vanuit deze vaststellingen heeft Samenhuizen vzw in zijn rapport een aantal aanbevelingen over diverse aspecten in het licht gezet. Namelijk : 

En nu verder 

Dit rapport wil een stevige voorzet zijn naar het verder wegwerken van knelpunten in de ontwikkeling en het functioneren van gemeenschappelijk wonen in al zijn diversiteit om deze onafwendbare maatschappelijke trend de beste ontwikkelingskansen te geven. Dit omwille van de belangrijke meerwaarde niet enkel voor bewoners en omwonenden en voor een aantal specifieke doelgroepen, maar voor de gehele samenleving. Andere manieren van wonen kunnen inspiratie aanreiken voor maatschappelijke uitdagingen zoals die van o.a. de vergrijzing, de intergenerationele solidariteit, herstel van de sociale cohesie, het betaalbaar houden van de sociale zekerheid, de leefbaarheid van steden, het veiligheidsgevoel, eenzaamheid, het vrijwaren van groene ruimte, ...

Meer informatie over gemeenschappelijk wonen en de vzw Samenhuizen : www.samenhuizen.be 

Deze online versie van het rapport "Samenhuizen in België" is een "work in progress". Momenteel (juni 2011) worden eerst de tekst deel per deel beschikbaar gemaakt. Daarna volgen afbeeldingen, tabellen en grafieken. In een laatste fase zullen ook de bijlagen gepubliceerd worden.

Het volledige rapport kan je ook downloaden in pdf-vorm:
Samenhuizen in België - onderzoeksrapport
Samenhuizen in België - bijlagen
© 2017 • Samenhuizen vzw • Powered by BasicPages